Jbel Saghro, Marokko
video impressies
Een door Nimsjoe georganiseerde wandeltrekking in een bergketen in Marokko, iets ten zuiden van de Hoge Atlas gelegen, aan de rand van de woestijn. Centraal in deze vakantie stond een 9-daagse trekking door de Jbel Saghro, een gebied waar nauwelijks mensen wonen, enkele rondtrekkende berbers uitgezonderd. Wij overnachtten in onze eigen kleine trekkerstentjes steeds in het wild altijd in de buurt van waterbronnen.
Pierre was onze nederlandse reisbegeleider en spreekt uitstekend arabisch, hetgeen erg makkelijk was voor alle contacten die gelegd moesten worden. Verder werden we begeleid door Saïd en zijn ploeg ezeldrijvers, die onze bagage vervoeren, geschikte kampplekken opzoeken en gereed maken en ons verder de hele dag van alle maaltijden voorzien.
Uit de reisbeschrijving van Nimsjoe
Wandelexpeditie met muildieren door een bizar oerlandschap, gecombineerd met een bezoek aan de Todhrakloof.
Gewelfde rotswanden en glimmende plateau's
De expeditie begint aan de noordkant van het gebergte. We wandelen langs tafelbergen en oude vulkaankraters tussen steile en hier en daar prachtig gewelfde rotswanden door. Langs bizar gevormde steenmassa's en door droge stenige rivierbeddingen. De steenmassa's worden onderbroken door weidse vlaktes en gepolijste zwart glimmende stenen plateau's. De zon tovert steeds andere kleuren zwart. groen en roze op het hier en daar bijna onwezenlijk oerlandschap.
Versteende wachters uit oertijden
Na een lunch onder het schaduwrijke bladerdak van amandel- en vijgenbomen gaat de tocht verder over vlaktes bezaaid met sterk geurende grijsgroene pollen en langs vreemd gevormde vulkaankraters en grillige stenen pilaren van enkele meters bergkammen hoog die in groepjes de rotswand flankeren als versteende wachters uit oertijden. Diep in een canyon zoekt de Hoge Atlas kronkelend haar weg.
Aan onze voeten waggelen moeizaam grote zwart glanzende scarabeeën tussen de stenen door. Vanaf de bergpassen heb je een weids uitzicht over het landschap dat als een enorm geplooid en gekreukeld plateau naar zuiden toe trapsgewijze afloopt naar de Saharavlakte.
Stillevens ingeklemd tussen hoge bergwanden
In de dalen liggen dorpjes aaneengeregen rondom natuurlijke bronnen, als stillevens ingeklemd tussen hoge bergwanden. Boven het groene loof van amandel- en vijgenbomen verheft zich een eenzame palmboom en zijn takken vormen een sierlijke waaier tegen de leembruinen achtergrond.
Dagindeling en wasgelegenheid
Meteen na het opstaan breken we onze tenten op en terwijl de muildierdrijvers de muildieren voor het vertrek gereed maken en het kamp opbreken, ontbijt de groep. Als alle muildieren bepakt zijn, gaan we op pad.
Het vertrek is tussen 8 en 9 uur. Meestal vertrek je tegelijk met de muildieren en de drijvers, soms vertrekt de groep eerder en halen de drijvers en muildieren ons al spoedig in.
Gemiddeld wordt er zo'n 12 a 15 km per dag gelopen ( 5 a 6 uur). Het lopen wordt over de dag gespreid en afgewisseld met foto-stops en bron-stops (vullen waterflessen). Tussen de middag wordt er uitgebreid gelunched. Na de lunch is er altijd nog gelegenheid om te lezen of een siësta te houden.
Er is geen rustdag gepland, maar dagtrajecten worden afgewisseld met korte, zodat je op de korte loopdagen voldoende gelegenheid hebt om bij te tanken. Op langere loopdagen kom je tussen vijf en zes uur op de bivakplaats aan, op korte dagen tussen 1 en 3 uur. De muildieren worden afgeladen en dan kunnen de tenten worden opgezet. De zon gaat rond 18.00 -18.30 uur onder.
Behalve een keukentent, waar de gids en de drijvers gebruik van maken voor het bereiden van de maaltijden is er een groepstent aanwezig.
Als het 's avonds te veel afkoelt kan er in deze tent gegeten worden. Er is een gaslamp, zodat je voor- of na het eten nog kunt lezen.
De berggids beschikt over een gedetailleerde kaart van het gebied.
Jbel Saghro is een vrij droog gebied. Het regent hier (te) weinig. Je moet er rekening mee houden dat er onderweg slechts af en toe gelegenheid zal zijn om je te wassen. Als het geregend heeft, staat er overal voldoende water. Meestal is het niet mogelijk om je in het openbaar uitgebreid te wassen (vaak wel in de schemering of aan de kant van de rivier tussen de struiken). Eventueel kun je een opblaasbaar emmertje meenemen om je in je tent te wassen.
In Marokko is het 's winters 1 uur vroeger dan in Nederland en 's zomers twee uur.
Bagage, kleding en schoeisel
In verband met de trekking is het max. gewicht 15 kg pp. (incl. tent). Evt. kun je in het hotel in Marrakech bagage achterlaten tot na de trekking.
Wat schoeisel betreft raden wij bergschoenen aan (niet de aller zwaarste uitvoering). In ieder geval schoenen met goed profiel.
Overnachtingen
Tijdens de trekking wordt gekampeerd in de vrije natuur, in de buurt van bronnen of putten. De bivakplaatsen zijn heel afwisselend, aan de rand van rivieren, op dorsvloertjes in de buurt van dorpjes of op weidse plateau's met mooie uitzichten. De eerste nacht slapen we bij een van de muildierdrijvers thuis, met de hele groep in een grote kamer.
Het verblijf buiten de trekking is in hotels, op basis van halfpension in twee- en driepersoonskamers.
In Marrakech verblijven we in een goed twee sterrenhotel dat heel centraal is gelegen in het oude stadsgedeelte. In Tineghir wordt in een mooie authentieke kasba overnacht. In beide plaatsen beschikken de kamers over eigen sanitair.
Maaltijden en drinkwater
Tijdens de wandeltocht worden all maaltijden door de begeleidingséquipe verzorgd.
Het ontbijt bestaat uit koffie, thee, warme melk, brood met smeerkaas en jam en een stuk fruit toe. Je kunt evt. zelf muesli meenemen. Tussen de middag wordt er uitgebreid geluncht met salades met sardientjes en brood; fruit en mintthee na.
Het avondeten bestaat meestal uit stoofschotels van vlees en groente, bonen- of linzenschotel. Meestal is er soep vooraf en fruit na. Niet altijd is er vlees, een aantal keren worden er groenteschotels zonder vlees bereid. Het brood wordt onderweg gebakken of bij bewoners gekocht.
Er is altijd voldoende drinkwater aanwezig. Wel is het verstandig om zuiveringstabletten te gebruiken, want niet alle bronnen zijn betrouwbaar.
Temperatuur
Tijdens de trekking moet je rekening houden met af en toe flink koude avonden en nachten, (rondom of onder het vriespunt) dus neem warme kleren en een goede slaapzak mee (bij voorkeur dons).
Overdag is het prachtig wandelweer, 20 gr.
Dag 1. Amsterdam -Casablanca / Marrakech
Het traject Casablanca - Marrakech gaat met busjes (ca. 3uur).
Dag 2. Marrakech - Aït Boubeker (1425 m)
De volgende ochtend gaan we met een minibus naar Aït Boubeker, gelegen aan de noordkant van Jbel Saghro. We steken de Hoge Atlas over een mooie route met schitterende vergezichten. We passeren de hoogste pas overgang van Marokko, de Tichka pas (2260 m). Onderweg bezoeken we een Ighrem, een collectieve lemen voorraadburcht, een van de weinigen die nog gebruik zijn. Deze werden door de berberstammen gebruikt als opslagplaats en als toevluchtsoord. Aan de zuidflank van de Hoge Atlas, ligt op 1160 m. de stad Ouarzazate, een zich snel ontwikkelend economisch streekcentrum dat als uitvalsbasis fungeert voor tal van toeristische routes.
Na Ouarzazate rijden we in oostelijke richting, parallel aan de zuidflank van het Hoge Atlasgebergte, door een w woestijnachtige omgeving. Langs de weg staan veel indrukwekkende kasba's.
Als we El Kelaa des Megouna naderen, zien we in de verte het Saghro massief opdoemen. El Kelaa is het centrum van de rozencultuur. Hier verlaten we de asfaltweg en gaan via een piste (onverharde weg) naar Aït Boubker.
Aankomst aan het einde van de middag. W e maken kennis met de gids en de muildierdrijvers en overnachten bij een van de drijvers thuis.
Dag 3. Alt Boubeker - Tidkkit (1660 m) Duur wandeling ca. 5 uur
De eerste dag is een rustige inloop dag. We verlaten het do~je en doorkruisen talloze groene akkertjes omzoomd door amandel- en vijgenbomen. Een groepje vrouwen, bezig op de akkers, staken glimlachend hun werk als ze ons zien naderen.
Nieuwsgierige blikken volgen ons tot we in het struikgewas zijn verdwenen. We steken een bruggetje over. Het landschap wordt kaler. De grauw -grijze kleuren verraden de vulkanische oorsprong. We lopen over licht glooiend terrein en door droge rivierbeddingen. Tegen 16.00 komen we op de bivakplek aan op een klein plateau gelegen op 1900 m. De drijvers zijn al voor ons gearriveerd en voordat we de tenten opzetten is er volgens vast ritueel eerst een glaasje mintthee.
Dag 4. Tidkkit - Assaka N'Ait 0u Zine (1590) Duur 5,5 - 6 uur
De tocht begint met een kleine stijging, we gaan een pas over en daarna dalen we af in een diepe gorge (kloof). Een klein stroompje zoekt kronkelend haar weg tussen de oleanderstruiken. We volgen even het riviertje, steken over en gaan dan weer de gorge uit naar boven. We komen op een weids plateau bedekt met mosachtige begroeing en met grazende kuddes geiten en schapen. Verspreid over het plateau liggen enorme kale bruin- en zwartgekleurde rotsen. Op de achtergrond tekenen grillige bergkammen scherp af tegen de blauwe lucht. Af en toe zie je in de verte eenzame boerderijtjes liggen. Het tweede deel van het traject voert over gladgepolijste zwart glimmende stenen plateau's met doornachtige struikgewas en langs prachtig gewelfde hoge rotswanden.
Einde van de traject is Assaka, een vriendelijk klein dorpje. Midden in het dorpje verheft zich een mooie lemen voorraadburcht. Bivak aan de voet van de lemen burcht op kleine ronde dorsvloertjes van gestampte aarde.
Dag 5. Assaka -Tifdassine (1240 m) Duur 6 - 7 uur
Het eerste deel van de tocht gaat door een grillig slingerende gorge (kloof). De ene keer loop je beneden langs een helder stroompje, met aan de rand veel groene struiken, dan weer voert het pad omhoog tot halverwege de kloof en loop je langs steile, roze bergwanden met mooi uitzicht op de rivier beneden en op de onregelmatig getande bergkammen ver boven ons. In de kloof liggen dorpjes omgeven door groene akkers, aaneengeregen als stillevens ingeklemd tussen de hoge bergen. Boven het groene loof van amandelbomen verheft zich een eenzame palmboom waarvan de takken een sierlijke waaier vormen tegen de geelbruine achtergrond. Af en toe wordt er kort gepauzeerd in de buurt van de dorpjes in de schaduw van oude vijgen- en amandelbomen.
De mensen in deze geïsoleerde dorpjes lijden een marginaal bestaan. Ze leven voornamenlijk van veeteelt en de opbrengst van de amandeloogst. Na een tijdje worden de wanden steiler en brokkeliger.
Hier en daar liggen grote rotsblokken en zwerfstenen. De rivierbedding is afwisselend bezaaid met kiezels en bedekt met grote stenen in allerlei kleuren. Het pad loopt afwisselend beneden langs of door de rivierbedding en dan weer halverwege de gorge. Hogerop in de kloof heb je uitzicht op een gevarieerd berglandschap. Sommige bergen hebben scherp getande kammen, anderen daarentegen zijn aan de bovenkant helemaal vlak .
W e bivakkeren op dorsvloertjes, gelegen op een soort getrapt plateau. Een trap lager liggen een rij akkertjes en helemaal beneden een brede rivierbedding.
Dag 6. Tifdassine - Afourar (1518m) Duur ca. 5,5 uur
We volgen de brede rivierbedding en zoeken onze weg door de vele kiezels en keien... Verderop gaat het pad over gladgepolijste rotsplateau's met hier en daar prachtige palmgroeppartijen. En dan zien we ineens in de verte de 'clochetons', vreemd gevormde stenen pilaren van tientallen meters hoog, die in groepjes de rotswand flankeren als versteende wachters uit oertijden. We lopen in de richting van de clochetons en komen uit op een enorme steenvlakte. Ongetwijfeld zullen we op dit traject de bruin-zwarte tenten zien van de Ait Atta nomaden, die 's winters in dit gebergte wonen en 's zomers de koelte van de Hoge Atlas opzoeken.
We nemen een kijkje bij de clochetons, een bizar en indrukwekkend oerlandschap. De stilte wordt alleen doorbroken door het gekrijs van kraaien die zich hier ongestoord weten. We vervolgen onze weg over de vlakte. Aan onze voeten waggelen grote zwartglanzende scarabeeën moeizaam tussen de stenen door. Verspreid over de vlakte liggen nog meer clochetons. We lopen nog een stuk over de vlakte en vervolgens weer een afdaling.
Aan het einde van de middag slaan we het kamp op aan de voet van twee vulkanische bergtoppen.
Dag 7 Afourare- Casc. Imi Nougouizi (1390 m) Duur 4 - 5 uur
Het traject begint met een korte stijging. Boven gekomen bevinden we ons andermaal op een rotsplateau, bezaaid met stenen en puin. Op de achtergrond hoge bergen.
Het plateau vormt als het ware een groot schiereiland, aan de linker- en de rechterzijde gapen twee diepe kloven. We lopen een stuk over het plateau. Tussen de vele stenen zijn opvallend veel mooi gekleurde groene stenen. Hierna dalen we af in een van de diepe kloven en volgen een tijdje de rivier die door de kloof stroomt. Op sommige punten is de kloof tientallen meters breed. In de vruchtbare uiterwaarden liggen rijen groene akkertjes. Daarna verlaten we de kloof en steken we een bergpas over.
Boven gekomen maakt de gids ons opmerkzaam op een tweetal rotsfiguren in de verte. Volgens de legende een versteend bruidspaar, door God gestraft op de huwelijksdag bij gebrek aan respect en eerbied voor Gods gaven. Daarna komen we in een kompleet ander landschap terecht. Het pad gaat over in een brede zanderige piste, langs mooie dadelpalm partijen en geflankeerd door hoge bergwanden. We komen uit op een soort klif waaronder een riviertje langs loopt.
We bivakkeren boven op het plateau of beneden aan de waterkant.
Dag 8 Imi Nougouizi - Ikhfrane (1300 m) Duur 5 uur.
V oor dit traject zijn er twee mogelijkheden, door de bergen, of over een breed zandpad dat langs een hele reeks dorpjes voert. Na het laatste dorpje gaan we weer omhoog en lopen door een woest keienlandschap. Dan dalen we weer af naar een brede rivierbedding met aan weerszijden mooie groene akkers met pepers, kalebassen, suikerbieten en veevoer.
Bivak op een mooie plek omringd door kale, hoge bergwanden temidden van groene struiken en riet aan de rand van een klein riviertje. Grote gladde stenen in de rivierbedding zorgen voor stroomversnemngen en mooie badkuipen, waarin je je goed kunt wassen.
Dag 9 Ikhfrane - Zakr (1990 m) Duur ca. 6 uur
We verlaten de vallei en gaan zigzaggend naar boven. Een lange, maar geleidelijke stijging van zo'n drie uur van 1200 naar 1980 meter. Hier en daar ontwaren we, verscholen in de diepe bergplooien, groepjes geïsoleerde huizen. Naarmate we hoger komen wordt het uitzicht steeds mooier. Bovenop de pas (1980 m) kijk je uit over een indrukwekkend berglandschap en heb je een weids uitzicht op alles wat we de laatste dagen gelopen hebben.
W e blijven hoog en lopen een tijdje parallel aan de bergkam. Beneden kronkelt een rivier. We dalen af en volgen de grillig stromende rivier, die hier en daar dwars door manshoge oleanderstruiken loopt.
Het dorpje Zakr ligt op een alpenweide in de luwte van de Amalou Noumsoer (2700 m). W e slaan het kamp op vlak bij het dorpje aan het begin van de weide, die bezaaid is met grijsgroene, sterk geurende bolvormige struikjes. De wind heeft hier vrij spel en zodra de zon onder is wordt het behoorlijk fris. De nachten kunnen hier behoorlijk koud zijn, vaak tot min 10 graden.
Dag 10 Zakr - Iknioun (1990 m) Duur: 5 uur
Vanuit Zakr gaan we deels via een goed begaanbaar pad, deels onze weg zoekend over rotsblokken verder naar boven.
Vandaag bereiken we het hoogste punt van de wandeltocht. Een prachtige route met mooie vergezichten. Bovenop de Amalou Noumsoer (2700 m) heb je een riant uitzicht op een woest en ongenaakbaar berglandschap wat naar het oosten en zuiden toe trapsgewijze afloopt naar de uitgestrekte saharavlakte. Aan de andere kant loopt de bergwand vrij steil af en kijk je uit over de vlakte, die de Hoge Atlas van het Saghro gebergte scheidt. De besneeuwde toppen van de Hoge Atlas in de verte zijn duidelijk waarneembaar.
We blijven een hele tijd boven door de sneeuw over de langgerekte bergkam lopen. In de verte kun je de berg 'Bougafer' zien liggen, waar tijdens de koloniale oorlog tegen de Fransen, door de Ait Atta een harde, verbeten, te vergeefse strijd werd gestreden. Oude mensen herinneren zich deze slag nog als de dag van gisteren...
Aan het einde van de kam gekomen, dalen we via een vrij steil pad, uitgehouwen tussen stenen muurtjes, af naar beneden. We laten de bergen achter ons en lopen over de vlakte naar Iknioun, het einde van de wandeltocht.
We bivakkeren aan de rand van het dorpje. Iknioun heeft een belangrijke streekfunctie. Op marktdagen is het een drukte van belang. Daarbuiten is het er erg rustig.
Dag 11. Iknioun - Tineghir
Met een busje gaan we naar Tineghir, een rit van ongeveer drie uur.
Tineghir, centrum van een enorm uitgestrekte dadelpalmoase met zo'n 25 oasedorpjes verscholen in het palmengroen, ligt op 1342m hoogte aan de zuidkant van de Hoge Atlas. We overnachten in een tot hotel verbouwde kasba. Na installatie in het hotel is er gelegenheid om uitgebreid te baden in de Hammam (Marokkaanse badhuis/sauna combinatie). We blijven twee nachten in Tineghir.
Dag 12. Tineghir
Voor wie niet alleen op pad wil is er het volgende programma: 's ochtends per taxi een bezoek aan de Gorges van de Todhra rivier, 14 km. ten noorden van Tineghir met aansluitend een mooie wandeling in de uitgestrekte dadelpalmen oase, een van de mooiste oasegebieden van Marokko. Echt een paradijs. Onder het groene loof van dadelpalmen en fruitbomen worden allerlei groenten en granen verbouwd. Vandaar gaat het weer terug naar Tineghir en kun je het oude centrum (kasba en de jodenwijk (overigens wonen hier nu geen joden meer) bezoeken.
Dag 13. Tineghir - Marrakech (375 km)
's Ochtends gaan we per bus of taxi naar Marrakech via dezelfde route als op de heenweg (Ouarzazate en de Hoge Atlas).
Het stuk van Boumalne naar Ouarzazate gaat parallel aan de zuidflank van het Hoge Atlasgebergte, door een woestijnachtige omgeving. Langs de weg staan veel indrukwekkende kasba's. Het heet niet voor niets de 'Kasba route'. We bereiken Marrakech rond een uur of vijf in de middag.
Dag 14. Marrakech De laatste vakantiedag brengen we door in Marrakech.
Dag 15. Marrakech - Amsterdam Terug vlucht vanuit Marrakech via Casablanca naar Amsterdam.